БРИФИНГ: нафақалар тўлашнинг янги тартиби жорий этилади

Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги томонидан Ижтимоий суғурта жамғармаси фаолиятига бағишланган брифинг бўлиб ўтди.

Унда спикерлар томонидан амалга оиширилган ишлар юзасидан маълумотлар бериб ўтилди. Хусусан, жорий йилнинг 1 январидан бошлаб ҳомиладорлик ва туғиш нафақаларини Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси томонидан проактив тарзда тайинлаш ва тўлаш тизими ишга туширилди. Бунинг учун Ижтимоий суғурта ахборот модули яратилди ҳамда 10 та вазирлик ва идоранинг ахборот тизимлари ўзаро интеграция қилинди. Натижада тизим ўз самарадорлигини амалда кўрсатмоқда. Жорий йилнинг дастлабки беш ойида 81 мингдан ортиқ меҳнатга лаёқатсизлик варақаси автоматик тарзда кўриб чиқилди. Шундан 58 минг ҳолат бўйича қарийб 660 миллиард сўм миқдорида ҳомиладорлик ва туғиш нафақалари тайинланиб, тўлаб берилди. Айниқса, хусусий секторда меҳнат қилаётган аёлларнинг ижтимоий ҳимояси сезиларли даражада кучайди. Агар 2025 йилда уларга 13,5 миллиард сўм нафақа тўланган бўлса, бугунги кунда ушбу кўрсаткич 141,6 миллиард сўмга етди. Бир нафар аёлга тўланадиган ўртача нафақа миқдори эса 2,6 миллион сўмдан 14,8 миллион сўмгача ошди.

Брифингда давлат ижтимоий суғуртаси тизимини ривожлантиришнинг навбатдаги босқичи 2026 йил 1 июлдан бошланиши таъкидланди.

Эндиликда вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик, яъни касаллик нафақалари ҳам Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси маблағлари ҳисобидан молиялаштирилади.

Янги тартибга кўра, бир календарь йилидаги касалликнинг дастлабки 5 куни учун нафақа иш берувчи томонидан тўланади. Олтинчи кундан бошлаб эса тўловлар Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси ҳисобидан амалга оширилади. Илгари эса мазкур харажатлар тўлиқ иш берувчи зиммасида эди.

Касаллик нафақаси миқдори фуқаронинг суғурта стажига қараб белгиланади. Суғурта стажи 6 ойдан 8 йилгача бўлганларга ўртача иш ҳақининг 60 фоизи, 8 йилдан ортиқ стажга эга бўлганларга эса 80 фоизи миқдорида нафақа тўланади.

Шунингдек, I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар, қарамоғида 18 ёшгача бўлган тўрт нафар ва ундан ортиқ фарзанди бор фуқаролар ҳамда ногиронлиги бўлган фарзандни тарбиялаётган оилалар учун нафақа миқдори қўшимча 20 фоизга оширилади.

Янги тизимда болаларни парвариш қилиш бўйича ҳам қўшимча ижтимоий кафолатлар назарда тутилган. Хусусан, 14 ёшгача бўлган болани парвариш қилиш учун қўшимча 20 календарь кун, 16 ёшгача ногиронлиги бўлган болани парвариш қилиш учун эса қўшимча 40 календарь кунгача нафақа тўланади.

Янги тизимнинг энг муҳим жиҳатларидан бири — барча жараёнларнинг тўлиқ автоматлаштирилганидир.

Фуқаролардан ҳеч қандай ариза ёки қўшимча ҳужжат талаб этилмайди. Электрон меҳнатга лаёқатсизлик варақаси расмийлаштирилиши билан тизим автоматик равишда фуқаронинг расмий бандлиги, суғурта стажи ва даромади ҳақидаги маълумотларни текширади ҳамда нафақани проактив тарзда тайинлайди.

Тўловлар «Baraka» тизими орқали амалга оширилади. Ҳар бир фуқаро учун виртуал карта автоматик равишда очилади ва маблағлар ушбу картага ўтказилади.

Касаллик нафақаларини молиялаштириш муддатлари ҳам аниқ белгиланган. Ойнинг 1–15 саналарида тайинланган нафақалар шу ойнинг 25 санасигача, 16–31 саналарида тайинланган нафақалар эса кейинги ойнинг 10 санасигача тўлаб берилади.

Янги тартиб давлат ва хусусий секторда меҳнат қилаётган, мажбурий давлат ижтимоий суғуртаси билан қамраб олинган барча фуқароларга татбиқ этилади. Бунинг учун камида 6 ойлик суғурта стажига эга бўлиш талаб этилади.

Шунингдек брифингда спикерлар томонидан мазкур тизим фуқароларнинг касаллик давридаги даромадларини ишончли ҳимоя қилиш, иш берувчиларнинг молиявий юкини камайтириш, расмий бандликни рағбатлантириш ҳамда мамлакатимизда ижтимоий ҳимоя тизимини янада мустаҳкамлашга хизмат қилиши ҳам таъкидланди.